Afleiding in het verkeer: het is een onderwerp dat regelmatig voorbij komt in de media. Eén van de meest bekende voorbeelden is de telefoon. Al jaren is het verboden om je mobiele telefoon in je hand te hebben tijdens het autorijden. Als je namelijk naar je telefoonscherm kijkt, ben je met je ogen en aandacht niet bij de weg. Daarmee breng je jezelf en anderen in gevaar. De boete die daarop staat bedraagt momenteel €240,-. Sinds 1 juli 2019 is het gebruik van een telefoon op de fiets ook enkel toegestaan als dat handsfree is. Een whatsappje sturen op de fiets kan je nu zomaar €95,- kosten.

Maar er zijn allerlei andere activiteiten die verkeersdeelnemers afleiden. Denk bijvoorbeeld aan het instellen van een navigatiesysteem, eten en drinken, praten met medepassagiers of dagdromen. Allianz Direct deed een onderzoek naar de grootste afleiders in het verkeer. De top drie: andere weggebruikers, slaperigheid en wegwerkzaamheden. Maar er zijn er meer: wist je bijvoorbeeld dat een knuffeltje (of iets dergelijks) dat aan je achteruitkijkspiegel hangt je ook kan afleiden? Wanneer je rijdt, beweegt dit voorwerp constant en dat kan je afleiden van eventuele bewegingen buiten de auto.

Er zijn verschillende vormen van afleiding in het verkeer wanneer je aan het rijden bent:

Afleiding beïnvloedt een aantal essentiële aspecten van de rijvaardigheid. Automobilisten slingeren bijvoorbeeld meer wanneer ze zijn afgeleid en bestuurders zien gebeurtenissen in het verkeer over het hoofd. Ook reageren mensen trager op veranderingen, waardoor een bestuurder bijvoorbeeld pas later begint met remmen.

Er worden tal van campagnes door overheidsinstanties geïnitieerd of gesubsidieerd om bewustzijn te creëren rondom de gevaren van het afgeleid zijn in het verkeer, zoals: Aandacht in het verkeer, ONderweg ben ik OFFline, Rij MONO, Laat je niet afleiden, Ongestoord onderweg en Aandacht op de weg. Campagnes die via social media, tv én langs de weg gepromoot worden.

En over die borden langs de weg willen we het even hebben. Uit onderzoek blijkt dat reclameborden kunnen leiden tot veranderingen in het rij- en kijkgedrag van bestuurders. Ze reageren trager, hebben een langere remafstand en ze slingeren meer. Daarbij toont een meerderheid van de studies aan dat de ogen van bestuurders vaker van de weg afdwalen wanneer er reclameborden zijn, zeker wanneer de reclameborden bewegende onderdelen bevatten. Er is (nog) geen eenduidige conclusie over de directe relatie tussen reclameborden en een hoger ongevalsrisico, maar dat bestuurders er afgeleid door raken, is een feit. Volgens Allianz Direct is 15% van de bestuurders wel eens afgeleid door billboards, waarbij in de grote gemeentes Amsterdam, Rotterdam en Den Haag dat percentage op 25% ligt. Een goedbedoelde campagne kan zo onbedoeld ook een negatief effect hebben op de verkeersveiligheid.

Daarnaast geldt dat het grootste deel van de billboards wordt gevuld met reclames van commerciële bedrijven. Provincies en gemeentes beslissen over het plaatsen van reclame-uitingen. Er zijn dus bedrijven die gemeentes betalen voor advertentieruimte langs de weg, wat verkeersdeelnemers afleidt en mogelijk de verkeersveiligheid verkleint. En dat terwijl je een boete krijgt wanneer je jezelf afleidt door je telefoon te gebruiken. Zelfs als de afleiding groter is wanneer je je telefoon gebruikt dan wanneer je een billboard langs de weg ziet, kunnen en moeten we onze vraagtekens zetten bij de vele billboards die we onderweg tegenkomen.

In 2007 introduceerde de stad São Paulo de Clean City Law, waardoor vrijwel alle billboards, digitale signs en advertenties op bussen verboden werden. Bedrijven lobbyden hier uitvoerig tegen, maar de samenleving was massaal voor de invoering. En langzaamaan volgen meer steden en gebieden. Niet alleen om de verkeersveiligheid te vergroten, maar ook omdat de billboards aanzetten tot (onnodig) extra consumeren, wat bijdraagt aan de klimaatsverandering. Daarbij kosten de reclames mensen (onbewust) energie en de billboards vervuilen de publieke ruimte (landschapsvervuiling). Grenoble (Frankrijk) is de eerste Europese stad die nu billboardvrij is, waarbij wethouder Lucille Lheureux als voornaamste reden noemde dat ze hun kinderen niet constant willen blootstellen aan (schadelijke) reclames op tv-schermen in de straat. Op de plekken waar de billboards stonden, is nu vrije ruimte of staan bomen.

Verkeersveiligheid is een belangrijk onderwerp in onze samenleving. Elke verkeersdode is er één te veel. Daarom moet er verder onderzoek gedaan worden naar de invloed van billboards langs de weg op de verkeersveiligheid. En nog belangrijker: de juiste acties moeten hierop ondernomen worden. En ik moet zeggen: een reclamevrij straatbeeld klinkt als een aantrekkelijker plaatje dan dat je ooit op enig billboard zal zien.